Project Description

INTERVIEW: “VICTIMS ARE BEING BLAMED FOR THEIR OWN MISERY” (Dutch)

This interview was published in Leidsch Dagblad on 17 December 2019.

Text: Tessa de Wekker

Photo: Hielco Kuipers

RETURN TO PUBLICATIONS

Vier soorten

Wat is wraakporno?

Er zijn vier soorten ‘wraakporno’. Het probleem van strafbaarstelling zit vooral bij de eerste twee.

1. Beelden (foto en video) die met toestemming zijn gemaakt en verkregen, maar die zonder toestemming worden verspreid.

2. Beelden die met toestemming zijn gemaakt, maar die zonder toestemming worden verkregen en daarna verspreid. Bijvoorbeeld door hacking. In het verleden zijn daders hiervoor veroordeeld, maar dan vanwege hacking en niet voor het verspreiden van de beelden.

3. Onvrijwillige pornografie. Dit betreft beelden die zonder toestemming zijn gemaakt en die daarna eventueel zijn verspreid. Dit is al strafbaar.

4. Gefingeerde pornografie. De ontwikkelingen hierin gaan snel. Er is nu al een app die vrouwen (de app werkt alleen bij vrouwen) digitaal kan uitkleden en waarvan de beelden niet meer van echt zijn te onderscheiden. Het onderzoek van Goudsmit richt zich deels ook op gefingeerde pornografie. Deze soort dreigt echt grote problemen te veroorzaken. iedereen kan slachtoffer worden van wraakporno, zonder dat er ook maar een naaktfoto is gemaakt.

Leiden

Op 1 januari wordt een nieuwe wet van kracht die wraakporno strafbaar stelt. De wet is een gemiste kans, vindt Marthe Goudsmit. Zij promoveert in Oxford op onderzoek naar de strafbaarstelling van wraakporno. “De wet lijkt heel erg op die in Engeland. Daar wordt hij herzien, omdat hij niet goed werkt. Jammer dat er in Nederland niets met de aanbevelingen is gedaan.”

Wraakporno wordt steeds vaker verspreid. Het gaat om naaktfoto’s en seksfilmpjes die met toestemming gemaakt zijn, in een relatie bijvoorbeeld, maar die later ongewild op internet verschijnen. Omdat een ex wraak wil, stoer wil doen tegenover zijn vrienden (90 procent van de slachtoffers van wraakporno is vrouw), of om iemand af te persen of te bedreigen. Soms worden de heelden gedeeld door een (ex-)partner, soms door iemand die slachtoffers gehackt heeft.

De afgelopen jaren is er een aantal grote zaken met bekende vrouwen geweest. In de VS werd bijvoorbeeld actrice Jennifer Lawrence slachtoffer en in Nederland actrice Marlijn Weerdenburg. Vorig jaar werd er een groot wraakporno-netwerk opgerold. Een groep mannen hackte iClouds van Nederlandse meisjes, stal privebeelden en deelde ze in een online netwerk. Goudsmit: “Veel meisjes weten niet eens dat er privebeelden van hen circuleren.”

Er is veel onwetendheid over wraakporno en de schade die het bij slachtoffers aanbrengt, zegt de Leidse onderzoekster. De Engelse krant Independent berichtte vorige week over een Brits onderzoek waarin depolitie toegeeft dat agenten te weinig weten over wraakporno om slachtoffers te kunnen helpen.

Dat zal in Nederland niet anders zijn, vermoedt Goudsmit. “Vaak krijgen slachtoffers de schuld van hun eigen ellende. In hun omgeving, maar ook bij de politie. Elk slachtoffer dat aangifte doet, krijgt een lading shit over zich heen, zelfs in landen waar wraakporno strafbaar is. ‘Hoe kun je nou zo stom zijn om die beelden te maken?’, is een reactie die veel meisjes en vrouwen krijgen. Door die opmerkingen zijn vrouwen eigenlijk dubbel slachtoffer. Bovendien gaat het lang niet altijd om seksueel getinte beelden. Er gaan ook gestolen foto’s en video’s rond van meisjes in bikini op vakantie die vervolgens seksueel beoordeeld worden”, zegt Goudsmit.

Nederland is het veertiende land dat wraakporno strafbaar stelt. Maar met de Nederlandse wet is veel mis, zegt Goudsmit. “De wet richt zich op de bedoeling van de dader met publicatie. De dader moet heel duidelijk de intentie hebben gehad om schade aan te richten bij het slachtoffer. En die intentie moet natuurlijk ook bewezen worden. Dat is heel moeilijk.”

De bedoeling van de dader zo volgens Goudsmit niet moeten uitmaken. “De schade is immers hetzelfde. Maar de wet heeft geen oog voor de schade van het slachtoffer.”

Volgens Goudsmit zou de strafbaarstelling om de handeling van publicatie van privebeelden moetengaan. Dat is lastig in het strafrecht, daar is de promovenda zich van bewust. “Het gaat om twee gelijke rechten. Het recht op privacy van de een en het recht op vrijheid van meningsuiting van de ander.” Dat gaat zeker op in het geval dat de dader rechtmatig eigenaar is van de beelden, omdat die ze zelf heeft gemaakt (met toestemming). Goudsmit: “Vrijheid van meningsuiting wordt nu gebruikt als excuus om de grondrechten van anderen te schenden. Daar is vrijheid van meningsuiting niet voor bedoeld, en er is reden om tegen misbruik van dar recht op te treden. Daarvoor moet wel een strafrechtelijke grond bestaan, het recht op vrijheid van meningsuiting kan niet zomaar worden ingeperkt.”

In de nieuwe wet is die grond de intentie om schade aan te brengen. Maar dat vindt Goudsmit te beperkt. Ze wordt daarin gesteund door onder meer de Raad voor de Rechtspraak. Aan de universiteit van Oxford onderzoekt de Leidse op dit moment mogelijke andere gronden om wraakporno in her strafrecht te krijgen. Goudsmit heeft in Engeland inmiddels al over haar expertise gesproken met de staatscommissie die de Engelse wet gaat herzien.

Ze hoopt dat dit ook in Nederland gaat gebeuren. “Er is vanaf het begin een hoop commentaar op deze wet geweest. Het is erg jammer dat daar niet naar geluisterd is. Ik hoop dat rechters de wet ruimer zullen interpreteren, maar dat is afwachten. Uiteindelijk wil ik met mijn onderzoek bijdragen aan de omslag van het beeld in de maatschappij over wie schuld heeft aan dit soort misstanden. Nog te vaak wordt bet slachtoffer als de schuldige gezien en gaat de dader vrijuit.”

RETURN TO PUBLICATIONS